Wydział Prawa i Administracji prowadził w latach 1945-1995 wieloaspektowe badania. Prace historyczno-prawne dotyczyły dziejów
państwa i prawa oraz prawa rzymskiego i antycznego, a podstawowymi kierunkami
badań były: ustrój rodowy, monarchia piastowska, polskie średniowieczne prawo
ziemskie, historia prawa agrarnego, ideologia formacji niewolniczej oraz
zagadnienia historiografii i metodologii. W Katedrze Prawa Rzymskiego badania
prowadził Borys Łapicki (m.in. ideologia rzymska i jej losy po upadku Cesarstwa,
ideologia cesarska w późnym Cesarstwie Rzymskim). Od lat sześćdziesiątych kontynuowali
je: Cezary Kunderewicz i Jan Kodrębski – wówczas Katedra koncentrowała się na
badanich nad rzymskim prawem publicznym okresu późnego cesarstwa, historia
prawa w czasach nowożytnych, prawem grecko-rzymskim i doktrynami politycznymi
XVIII-XIX w.
W badaniach historii państwa i prawa polskiego
najlepsze wyniki uzyskali w latach pięćdziesiątych Stanisław Śreniowski
(zagadnienia ustroju, dzieje chłopów polskich) i Jan Adamus (autor m.in. teorii
rodowej państwa Piastów, badacz różnych kwestii ustroju państwa i zagadnień
historiografii), a później – Henryk Grajewski (zgłębiający m.in. wiejskie prawo
prywatne w XI-XVIII w.- zwłaszcza instytucji litkupu), Filomena Bortkiewicz
(prawo ziemskie wiejskie w XVI-XVIII w., ustrój polityczny, gospodarczy i
społeczny w Polsce przed rozbiorami i w okresie zaborów) oraz od lat
siedemdziesiątych Jacek Matuszewski i Krzysztof Góźdź-Roszkowski. Natomiast do
czołowych historyków powszechnej historii państwa i prawa zaliczali się
kolejno: Bolesław Wilanowski, Józef Matuszewski (badający m.in. sprawy
metodologii, pojęcia proles w prawie ziemskim średniowiecznym), Zygfryd
Rymaszewski i Barbara Waldo (m.in. problematyka niedodziału rodzinnego).
Wielu prawników rozpatrywało szereg zagadnień z
teorii prawa (metodologia prawoznawstwa, stosowanie prawa i jej wykładnia,
relacje między normami prawnymi a moralnymi. Największe osiągnięcia w tym
zakresie miał na przestrzeni 40 lat Jerzy Wróblewski - autor m.in. takich pozycji, jak: Zagadnienia
przedmiotu i metody teorii państwa i prawa (1961), O naukowości prawoznawstwa
(1965), Zagadnienia wielopłaszczyznowości w metodologii współczesnej teorii
prawa (1969), Wartości a decyzja sądowa (1975). Zainteresowania J.
Wróblewskiego, m.in. filozoficzno-metodologicznymi problemami prawoznawstwa
przejął jego uczeń – Marek Zirk-Sadowski – kierujący aktualnie Katedrą Teorii i
Filozofii Prawa, w której istotne są również badania z socjologii prawa
(Małgorzata Król) i prawa kanonicznego (Stefan Jerzy Grzywacz). W latach
sześćdziesiątych i siedemdziesiątych czołowym teoretykiem prawa był Józef
Nowacki, badający m.in. właściwości systemu prawa.
W zakresie prawa międzynarodowego (pokojowe i
wojenne prawo morskie i lotnicze, pokojowe współistnienie i współpraca i in.)
najwybitniejszym znawcą prawa narodów był Remigiusz Bierzanek, pracujący w UŁ
do 1968 r. (potem wykłady zlecone). Szczególnie interesował się zagadnieniami
teoretycznymi stosunków międzynarodowych i prawa międzynarodowego, dotyczącymi
prawa konfliktów zbrojnych oraz prawa morskiego (także Zbigniew Rotocki), i
historii prawa międzynarodowego. Do lat siedemdziesiątych z prawa
międzynarodowego i stosunków międzynarodowych istotne miejsce zajęły publikacje
Renaty Sonnefeld-Tomporek, a nieco później – Piotra Daranowskiego.
Bujnie rozwinęły się badania nad prawem cywilnym i
prawem procesowym cywilnym. Z cywilistów najpoważniejsze osiągnięcia w latach
pięćdziesiątych - osiemdziesiątych miał
Adam Szpunar (m.in. sprawa winy poszkodowanego, zadośćuczynienia za straty
majątkowe); jego poglądy wpłynęły na sformułowania kodeksu cywilnego w 1964 r.
Podobną tematyką od lat sześćdziesiątych zajmuje się Biruta
Lewaszkiewicz-Petrykowska (m.in. odpowiedzialność prowadzącego
przedsiębiorstwo), zaś prace Andrzeja Rembielińskiego z Katedry Prawa Obrotu
Uspołecznionego w dużej mierze ogniskowały się wokół odpowiedzialności za
wypadki samochodowe. W tematyce badawczej Katedry Prawa Cywilnego były też
problemy prawa rzeczowego, spadkowego, rodzinnego (m.in. do końca lat
sześćdziesiątych zajmował się Józef Piątkowski), prawa autorskiego,
wynalazczego i inne, w tym zagadnienia międzynarodowego obrotu cywilnego (od
przełomu lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych zajmował się nimi Tomasz
Pajor). Znaczącymi cywilistami, w różnym okresie istnienia UŁ, byli: Seweryn
Szer (do 1950 r., po nim krótko Witold Czachórski), Jan Namitkiewicz (do 1958
r.) - m.in. znakomity komentator prawa
handlowego, znawca prawa rzeczowego i międzynarodowego prawa publicznego i
prywatnego (autor m.in. pracy z 1951 r. Międzynarodowe prawo prywatne). Wysoki
poziom miały badania cywilistów z zakresu postępowania cywilnego), a od końca
lat pięćdziesiątych pierwsze sukcesy począł odnosić jego uczeń – Witold Broniewicz
(m.in. zagadnienia uczestnictwa w postępowaniu, prace z pogranicza postępowania
cywilnego i praw pracy i in.), a Katedra, którą kierował do początku lat
dziewięćdziesiątych (aktualnie Andrzej Marciniak), zajmowała się m.in. kwestiami
postępowania w sprawach rodzinnych, problemami pojęcia i rozwoju oraz organizacji arbitrażu
gospodarczego. Analizowano też zagadnienia związane z postępowaniem
egzekucyjnym. Obecnie zajmuje się nimi odrębna jednostka – Zakład Postępowania
Egzekucyjnego i Upadłościowego kierowany przez Janusza Jankowskiego.
Problematyka postępowania cywilnego znalazła też odbicie w latach
siedemdziesiątych i początku osiemdziesiątych w badaniach Tadeusza Rowińskiego.
Wysoką rangę zyskały badania z dziedziny prawa
karnego (kwestie recydywy wielokrotnej, aferowych zagarnięć mienia społecznego,
prawo penitencjarne, przestępstwa przeciwko życiu, problemy polityki
kryminalnej i wykrywalności zabójstw, zagadnienia komentowania prawa obowiązującego).
Pierwsze grono naukowców powstającego dopiero UŁ, w latach czterdziestych i
pięćdziesiątych tworzyli: Stanisław Batawia z Warszawy (do 1949 r., a wykłady
zlecone do 1957 r.), mający dorobek z zakresu kryminalistyki i psychiatrii
sądowej; Emil Stanisław Rappaport (do 1960 r.) – autor m.in. pracy: Polityka
kryminalna w zarysie (1948); Jerzy Sawicki (do 1950 r.), Stanisław Pławski (do
lat siedemdziesiątych) – autor wielu podręczników, obejmujący swymi badaniami
dwa doniosłe zagadnienia przestępstwa przeciw życiu i recydywę; Paweł
Horoszewski (do połowy lat pięćdziesiątych) oraz Mieczysław Siewierski (do 1950
r.) – wybitny komentator kodeksu karnego i kodeksu postępowania karnego. W
latach pięćdziesiątych zapowiadającym się badaczem w dziedzinie postępowania
karnego był Leon Schaff. Do końca lat pięćdziesiątych i później n czoło badaczy
wysunęli się: Jan Waszczyński -
specjalizujący się w prawie karnym materialnym, oraz Stefan Lelental – badający
prawo karne wykonawcze. W latach dziewięćdziesiątych do grupy samodzielnych
pracowników nauki w zakresie prawa karnego dołączył Witold Kulesza. Natomiast,
po Mieczysławie Siewierskim, w zakresie postępowania karnego istotne od lat
sześćdziesiątych do dziewięćdziesiątych były badania Janusza Tylmana oraz Marka Olszewskiego (lata
siedemdziesiąte i osiemdziesiąte). Liczącymi się w tej dziedzinie od lat
osiemdziesiątych są osiągnięcia Tomasza Grzegorczyka i Barbary Wójcickiej
(Budner). Po Januszu Tylmanie, w 1994 r. Katedrę Postępowania Karnego i
Kryminalistyki objął wybitny specjalista, o międzynarodowej renomie, zajmujący
się od lat sześćdziesiątych kryminologią – Brunon Hołyst (psychologia sądowa,
wiktymologia penalna, kryminalistyka).
Wiele prac powstało również z zakresu prawa administracyjnego; badania
w tej dziedzinie rozwinęły się od schyłku lat czterdziestych dzięki Józefowi
Litwinowi (szef Katedry Nauki Administracyjnej i Prawa Administracyjnego od
1948 r.), którego publikacje do połowy lat pięćdziesiątych dotyczyły akt stanu
cywilnego oraz dziedziny teorii prawa administracyjnego i pogranicza prawa
administracyjnego z prawem cywilnym, autora m.in. książki: Kodeks cywilny a
prawo administracyjne (1964). Od lat sześćdziesiątych znaczącymi stały się
prace Eugeniusza Smoktunowicza (prawo górnicze, ochrona środowiska naturalnego,
doskonalenia struktury administracji) i Janusza Borkowskiego, z zakresu
postępowania administracyjnego (kwestie decyzji, funkcjonowania rad). W latach
osiemdziesiątych znaczący dla tej dziedziny był dorobek naukowy Małgorzaty
Stahl (prawo administracyjne i nauka administracji) oraz Marka Górskiego (prawo
ochrony środowiska) i Krystyny Stefańskiej (prawo rolne).
Pomyślnie rozwijały się badania nad prawem finansowym
(system budżetowy państwa, systemy prawno-finansowe przedsiębiorstw
państwowych, ze szczególnym uwzględnieniem wielkich organizacji gospodarczych),
które początek swój w UŁ wzięło z katedry Skarbowości i Prawa Skarbowego,
kierowanej przez Jerzego Lubowickiego; jego najbardziej znaczące prace,
powstałe do połowy lat sześćdziesiątych dotyczyły powojennego systemu podatkowego
oraz prawa finansowego i budżetowego. Od lat sześćdziesiątych na plan pierwszy
wysunęły się badania Natalii Gajl nad systemem finansowym przedsiębiorstwa.
Zespół (Katedra) kierowany przez Nią skupiał też swoje poszukiwania badawcze
na: gospodarce lokalnej, systemach finansowych przedsiębiorstw międzynarodowych.
Od lat siedemdziesiątych liczącymi się w nauce były badania Cezarego
Kosikowskiego (prawo zarządzania gospodarką narodową, a później prawo
gospodarcze polityczne), a także Teresy Dębowskiej-Romanowskiej oraz, od lat
dziewięćdziesiątych, Włodzimierza Nykiela (prawo finansowe lokalne).
Bardzo dobre postępy naukowe poczyniła dziedzina prawa
pracy, głównie dzięki długoletnim badaniom Wacława Szuberta (do 1994 r.; od
1982 r. na emeryturze) – autora takich znakomitych dzieł, jak: Układy zbiorowe
pracy (1960); Ochrona pracy (1966) czy Ubezpieczenia społeczne (1989),
wybitnego specjalisty światowego od prawa pracy i zabezpieczenia społecznego.
Tymi też problemami od lat
siedemdziesiątych zajmują się: Henryk Lewandowski, Jerzy Loga (do lat
osiemdziesiątych), a także Teresa Bińczycka-Majewska (prawo ubezpieczeń
społecznych, polityka społeczna) i Włodzimierz Włodarczyk (kierownik Ośrodka
Naukowo-Badawczego Polityki Zdrowotnej). Przez 50 lat Katedra tej specjalności
zajmowała się m.in.: zasadami prawa pracy, metodami, regulacją, kodyfikacjami,
zagadnieniami stosunku pracy i instytucji z nią związanych, problematyką
układów zbiorowych na tle komparatystycznym. Z tymi badaniami korespondowały
zainteresowania naukowe Michała Seweryńskiego (w latach siedemdziesiątych –
stosunek pracy nauczycieli, normy pracy, a w latach osiemdziesiątych – m.in.
problem zakładu pracy w prawie ubezpieczeń społecznych), który od kilku lat
kieruje zaprojektowaną przez siebie Katedrą Prawa Europejskiego i jednym z dwu
zakładów wchodzących w jej skład – Zakładem Europejskiego Prawa Gospodarczego
objęła Maria Królikowska-Olczak.
W minionym półwieczu wielokierunkowe badania
prowadzono w dziedzinie prawa państwowego: w latach pięćdziesiątych czynił to
Wikto Kornatowski oraz, niemal równolegle z nim, Zygmunt Izdebski. Od lat
sześćdziesiątych problematyką tą zaczął zajmować się Tadeusz Szymczak, którego
Katedra Prawa Podatkowego (do początku lat osiemdziesiątych, pracowała w niej m.in.
Irena Grajewska) zajmowała się także ustrojem państw socjalistycznych i krajów
kapitalistycznych, historią polskiego prawa państwowego. W latach
dziewięćdziesiątych przybrała nazwę: Katedra Prawa Konstytucyjnego; kieruje nią
Michał Domagała, a w zespole jest m.in.: Tadeusz Szymczak (1/4 etatu), a także Dariusz
Górecki. Od lat dziewięćdziesiątych funkcjonuje odrębna Katedra Prawa
Gospodarczego i Handlowego, nawiązująca do tradycji Katedry Skarbowości i
Katedry Prawa Handlowego (którą w latach 1945-1948 kierował Artur Żabicki).
Kierowana obecnie przez Wojciecha Katnera.
Źródło: Artykuł z J.Kita, S.Pytlas, Uniwersytet Łódzki w latach 1945-1995, Wydawnictwo
Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1996, str. 99-103.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz