wtorek, 10 lipca 2012

Badania naukowe prowadzone przez pracowników naukowych WPiA UŁ w latach 1945-1995


Wydział Prawa i Administracji prowadził w latach 1945-1995 wieloaspektowe badania. Prace historyczno-prawne dotyczyły dziejów państwa i prawa oraz prawa rzymskiego i antycznego, a podstawowymi kierunkami badań były: ustrój rodowy, monarchia piastowska, polskie średniowieczne prawo ziemskie, historia prawa agrarnego, ideologia formacji niewolniczej oraz zagadnienia historiografii i metodologii. W Katedrze Prawa Rzymskiego badania prowadził Borys Łapicki (m.in. ideologia rzymska i jej losy po upadku Cesarstwa, ideologia cesarska w późnym Cesarstwie Rzymskim). Od lat sześćdziesiątych kontynuowali je: Cezary Kunderewicz i Jan Kodrębski – wówczas Katedra koncentrowała się na badanich nad rzymskim prawem publicznym okresu późnego cesarstwa, historia prawa w czasach nowożytnych, prawem grecko-rzymskim i doktrynami politycznymi XVIII-XIX w.
W badaniach historii państwa i prawa polskiego najlepsze wyniki uzyskali w latach pięćdziesiątych Stanisław Śreniowski (zagadnienia ustroju, dzieje chłopów polskich) i Jan Adamus (autor m.in. teorii rodowej państwa Piastów, badacz różnych kwestii ustroju państwa i zagadnień historiografii), a później – Henryk Grajewski (zgłębiający m.in. wiejskie prawo prywatne w XI-XVIII w.- zwłaszcza instytucji litkupu), Filomena Bortkiewicz (prawo ziemskie wiejskie w XVI-XVIII w., ustrój polityczny, gospodarczy i społeczny w Polsce przed rozbiorami i w okresie zaborów) oraz od lat siedemdziesiątych Jacek Matuszewski i Krzysztof Góźdź-Roszkowski. Natomiast do czołowych historyków powszechnej historii państwa i prawa zaliczali się kolejno: Bolesław Wilanowski, Józef Matuszewski (badający m.in. sprawy metodologii, pojęcia proles w prawie ziemskim średniowiecznym), Zygfryd Rymaszewski i Barbara Waldo (m.in. problematyka niedodziału rodzinnego).
Wielu prawników rozpatrywało szereg zagadnień z teorii prawa (metodologia prawoznawstwa, stosowanie prawa i jej wykładnia, relacje między normami prawnymi a moralnymi. Największe osiągnięcia w tym zakresie miał na przestrzeni 40 lat Jerzy Wróblewski -  autor m.in. takich pozycji, jak: Zagadnienia przedmiotu i metody teorii państwa i prawa (1961), O naukowości prawoznawstwa (1965), Zagadnienia wielopłaszczyznowości w metodologii współczesnej teorii prawa (1969), Wartości a decyzja sądowa (1975). Zainteresowania J. Wróblewskiego, m.in. filozoficzno-metodologicznymi problemami prawoznawstwa przejął jego uczeń – Marek Zirk-Sadowski – kierujący aktualnie Katedrą Teorii i Filozofii Prawa, w której istotne są również badania z socjologii prawa (Małgorzata Król) i prawa kanonicznego (Stefan Jerzy Grzywacz). W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych czołowym teoretykiem prawa był Józef Nowacki, badający m.in. właściwości systemu prawa.
W zakresie prawa międzynarodowego (pokojowe i wojenne prawo morskie i lotnicze, pokojowe współistnienie i współpraca i in.) najwybitniejszym znawcą prawa narodów był Remigiusz Bierzanek, pracujący w UŁ do 1968 r. (potem wykłady zlecone). Szczególnie interesował się zagadnieniami teoretycznymi stosunków międzynarodowych i prawa międzynarodowego, dotyczącymi prawa konfliktów zbrojnych oraz prawa morskiego (także Zbigniew Rotocki), i historii prawa międzynarodowego. Do lat siedemdziesiątych z prawa międzynarodowego i stosunków międzynarodowych istotne miejsce zajęły publikacje Renaty Sonnefeld-Tomporek, a nieco później – Piotra Daranowskiego.
Bujnie rozwinęły się badania nad prawem cywilnym i prawem procesowym cywilnym. Z cywilistów najpoważniejsze osiągnięcia w latach pięćdziesiątych -  osiemdziesiątych miał Adam Szpunar (m.in. sprawa winy poszkodowanego, zadośćuczynienia za straty majątkowe); jego poglądy wpłynęły na sformułowania kodeksu cywilnego w 1964 r. Podobną tematyką od lat sześćdziesiątych zajmuje się Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska (m.in. odpowiedzialność prowadzącego przedsiębiorstwo), zaś prace Andrzeja Rembielińskiego z Katedry Prawa Obrotu Uspołecznionego w dużej mierze ogniskowały się wokół odpowiedzialności za wypadki samochodowe. W tematyce badawczej Katedry Prawa Cywilnego były też problemy prawa rzeczowego, spadkowego, rodzinnego (m.in. do końca lat sześćdziesiątych zajmował się Józef Piątkowski), prawa autorskiego, wynalazczego i inne, w tym zagadnienia międzynarodowego obrotu cywilnego (od przełomu lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych zajmował się nimi Tomasz Pajor). Znaczącymi cywilistami, w różnym okresie istnienia UŁ, byli: Seweryn Szer (do 1950 r., po nim krótko Witold Czachórski), Jan Namitkiewicz (do 1958 r.) -  m.in. znakomity komentator prawa handlowego, znawca prawa rzeczowego i międzynarodowego prawa publicznego i prywatnego (autor m.in. pracy z 1951 r. Międzynarodowe prawo prywatne). Wysoki poziom miały badania cywilistów z zakresu postępowania cywilnego), a od końca lat pięćdziesiątych pierwsze sukcesy począł odnosić jego uczeń – Witold Broniewicz (m.in. zagadnienia uczestnictwa w postępowaniu, prace z pogranicza postępowania cywilnego i praw pracy i in.), a Katedra, którą kierował do początku lat dziewięćdziesiątych (aktualnie Andrzej Marciniak), zajmowała się m.in. kwestiami postępowania w sprawach rodzinnych, problemami pojęcia i  rozwoju oraz organizacji arbitrażu gospodarczego. Analizowano też zagadnienia związane z postępowaniem egzekucyjnym. Obecnie zajmuje się nimi odrębna jednostka – Zakład Postępowania Egzekucyjnego i Upadłościowego kierowany przez Janusza Jankowskiego. Problematyka postępowania cywilnego znalazła też odbicie w latach siedemdziesiątych i początku osiemdziesiątych w badaniach Tadeusza Rowińskiego.
Wysoką rangę zyskały badania z dziedziny prawa karnego (kwestie recydywy wielokrotnej, aferowych zagarnięć mienia społecznego, prawo penitencjarne, przestępstwa przeciwko życiu, problemy polityki kryminalnej i wykrywalności zabójstw, zagadnienia komentowania prawa obowiązującego). Pierwsze grono naukowców powstającego dopiero UŁ, w latach czterdziestych i pięćdziesiątych tworzyli: Stanisław Batawia z Warszawy (do 1949 r., a wykłady zlecone do 1957 r.), mający dorobek z zakresu kryminalistyki i psychiatrii sądowej; Emil Stanisław Rappaport (do 1960 r.) – autor m.in. pracy: Polityka kryminalna w zarysie (1948); Jerzy Sawicki (do 1950 r.), Stanisław Pławski (do lat siedemdziesiątych) – autor wielu podręczników, obejmujący swymi badaniami dwa doniosłe zagadnienia przestępstwa przeciw życiu i recydywę; Paweł Horoszewski (do połowy lat pięćdziesiątych) oraz Mieczysław Siewierski (do 1950 r.) – wybitny komentator kodeksu karnego i kodeksu postępowania karnego. W latach pięćdziesiątych zapowiadającym się badaczem w dziedzinie postępowania karnego był Leon Schaff. Do końca lat pięćdziesiątych i później n czoło badaczy wysunęli się: Jan Waszczyński  - specjalizujący się w prawie karnym materialnym, oraz Stefan Lelental – badający prawo karne wykonawcze. W latach dziewięćdziesiątych do grupy samodzielnych pracowników nauki w zakresie prawa karnego dołączył Witold Kulesza. Natomiast, po Mieczysławie Siewierskim, w zakresie postępowania karnego istotne od lat sześćdziesiątych do dziewięćdziesiątych były badania Janusza  Tylmana oraz Marka Olszewskiego (lata siedemdziesiąte i osiemdziesiąte). Liczącymi się w tej dziedzinie od lat osiemdziesiątych są osiągnięcia Tomasza Grzegorczyka i Barbary Wójcickiej (Budner). Po Januszu Tylmanie, w 1994 r. Katedrę Postępowania Karnego i Kryminalistyki objął wybitny specjalista, o międzynarodowej renomie, zajmujący się od lat sześćdziesiątych kryminologią – Brunon Hołyst (psychologia sądowa, wiktymologia penalna, kryminalistyka).
Wiele prac powstało również z zakresu prawa administracyjnego; badania w tej dziedzinie rozwinęły się od schyłku lat czterdziestych dzięki Józefowi Litwinowi (szef Katedry Nauki Administracyjnej i Prawa Administracyjnego od 1948 r.), którego publikacje do połowy lat pięćdziesiątych dotyczyły akt stanu cywilnego oraz dziedziny teorii prawa administracyjnego i pogranicza prawa administracyjnego z prawem cywilnym, autora m.in. książki: Kodeks cywilny a prawo administracyjne (1964). Od lat sześćdziesiątych znaczącymi stały się prace Eugeniusza Smoktunowicza (prawo górnicze, ochrona środowiska naturalnego, doskonalenia struktury administracji) i Janusza Borkowskiego, z zakresu postępowania administracyjnego (kwestie decyzji, funkcjonowania rad). W latach osiemdziesiątych znaczący dla tej dziedziny był dorobek naukowy Małgorzaty Stahl (prawo administracyjne i nauka administracji) oraz Marka Górskiego (prawo ochrony środowiska) i Krystyny Stefańskiej (prawo rolne).
Pomyślnie rozwijały się badania nad prawem finansowym (system budżetowy państwa, systemy prawno-finansowe przedsiębiorstw państwowych, ze szczególnym uwzględnieniem wielkich organizacji gospodarczych), które początek swój w UŁ wzięło z katedry Skarbowości i Prawa Skarbowego, kierowanej przez Jerzego Lubowickiego; jego najbardziej znaczące prace, powstałe do połowy lat sześćdziesiątych dotyczyły powojennego systemu podatkowego oraz prawa finansowego i budżetowego. Od lat sześćdziesiątych na plan pierwszy wysunęły się badania Natalii Gajl nad systemem finansowym przedsiębiorstwa. Zespół (Katedra) kierowany przez Nią skupiał też swoje poszukiwania badawcze na: gospodarce lokalnej, systemach finansowych przedsiębiorstw międzynarodowych. Od lat siedemdziesiątych liczącymi się w nauce były badania Cezarego Kosikowskiego (prawo zarządzania gospodarką narodową, a później prawo gospodarcze polityczne), a także Teresy Dębowskiej-Romanowskiej oraz, od lat dziewięćdziesiątych, Włodzimierza Nykiela (prawo finansowe lokalne).
Bardzo dobre postępy naukowe poczyniła dziedzina prawa pracy, głównie dzięki długoletnim badaniom Wacława Szuberta (do 1994 r.; od 1982 r. na emeryturze) – autora takich znakomitych dzieł, jak: Układy zbiorowe pracy (1960); Ochrona pracy (1966) czy Ubezpieczenia społeczne (1989), wybitnego specjalisty światowego od prawa pracy i zabezpieczenia społecznego. Tymi też problemami  od lat siedemdziesiątych zajmują się: Henryk Lewandowski, Jerzy Loga (do lat osiemdziesiątych), a także Teresa Bińczycka-Majewska (prawo ubezpieczeń społecznych, polityka społeczna) i Włodzimierz Włodarczyk (kierownik Ośrodka Naukowo-Badawczego Polityki Zdrowotnej). Przez 50 lat Katedra tej specjalności zajmowała się m.in.: zasadami prawa pracy, metodami, regulacją, kodyfikacjami, zagadnieniami stosunku pracy i instytucji z nią związanych, problematyką układów zbiorowych na tle komparatystycznym. Z tymi badaniami korespondowały zainteresowania naukowe Michała Seweryńskiego (w latach siedemdziesiątych – stosunek pracy nauczycieli, normy pracy, a w latach osiemdziesiątych – m.in. problem zakładu pracy w prawie ubezpieczeń społecznych), który od kilku lat kieruje zaprojektowaną przez siebie Katedrą Prawa Europejskiego i jednym z dwu zakładów wchodzących w jej skład – Zakładem Europejskiego Prawa Gospodarczego objęła Maria Królikowska-Olczak.
W minionym półwieczu wielokierunkowe badania prowadzono w dziedzinie prawa państwowego: w latach pięćdziesiątych czynił to Wikto Kornatowski oraz, niemal równolegle z nim, Zygmunt Izdebski. Od lat sześćdziesiątych problematyką tą zaczął zajmować się Tadeusz Szymczak, którego Katedra Prawa Podatkowego (do początku lat osiemdziesiątych, pracowała w niej m.in. Irena Grajewska) zajmowała się także ustrojem państw socjalistycznych i   krajów kapitalistycznych, historią polskiego prawa państwowego. W latach dziewięćdziesiątych przybrała nazwę: Katedra Prawa Konstytucyjnego; kieruje nią Michał Domagała, a w zespole jest m.in.: Tadeusz Szymczak (1/4 etatu), a także Dariusz Górecki. Od lat dziewięćdziesiątych funkcjonuje odrębna Katedra Prawa Gospodarczego i Handlowego, nawiązująca do tradycji Katedry Skarbowości i Katedry Prawa Handlowego (którą w latach 1945-1948 kierował Artur Żabicki). Kierowana obecnie przez Wojciecha Katnera.  

Źródło: Artykuł z J.Kita, S.Pytlas, Uniwersytet Łódzki w latach 1945-1995, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1996, str. 99-103.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz